آسیب ورزشی فقط برای ورزشکار حرفه ای نیست. پیچ خوردگی هنگام دویدن، درد زانو بعد از فوتبال یا شانه‌ای که پس از بدنسازی بالا نمی‌آید، می تواند نشانه آسیب عضله، تاندون، رباط، استخوان یا مفصل باشد. فعالیتی که درد ایجاد کرده باید متوقف شود تا صدمه شدید تر نشود.
بعضی صدمات با مراقبت اولیه و بازگشت تدریجی به حرکت بهتر می‌شوند، اما صدای تق، تورم سریع، قفل‌شدن مفصل، خالی‌کردن زانو یا ناتوانی در راه رفتن به بررسی پزشکی نیاز دارد. تشخیص به‌موقع، کشیدگی ساده را از پارگی رباط، منیسک، تاندون یا شکستگی جدا می‌کند.
در این صفحه از دکتر علی ترکمان به انواع آسیب های ورزشی، علائم، درمان و خطرات و روند بهبود میپردازیم.
علامت اصلی
آسیب احتمالی
اقدام مناسب
درد خفیف بدون ضعف واضح
کشیدگی عضله یا تاندون
توقف تمرین و بررسی روند درد
تورم پس از پیچ‌خوردگی مچ
آسیب رباط مچ
فشار ملایم و بالا نگه داشتن عضو
تق، تورم و خالی‌کردن زانو
آسیب رباط صلیبی یا منیسک
مراجعه سریع به ارتوپد
درد تدریجی هنگام تمرین
آسیب ناشی از استفاده بیش از حد
کاهش فشار و اصلاح برنامه تمرین
تغییر شکل، بی‌حسی یا ناتوانی حرکت
شکستگی، دررفتگی یا آسیب عصبی
مراجعه فوری به اورژانس
فهرست مطالب
آسیب های ورزشی چیست و چرا رخ می‌دهند؟
آسیب های ورزشی صدماتی هستند که هنگام ورزش یا فعالیت بدنی به عضله، تاندون، رباط، غضروف، استخوان یا مفصل وارد می شوند. آسیب حاد ناگهانی است مانند پیچ خوردگی مچ، دررفتگی شانه یا پارگی رباط زانو. آسیب مزمن به تدریج و در اثر فشار تکراری ایجاد می‌شود مانند التهاب تاندون یا درد جلوی زانو.
افزایش ناگهانی شدت تمرین، ضعف عضلات، تکنیک اشتباه، کفش نامناسب، گرم کردن ناکافی و استراحت کم از دلایل شایع هستند. نادیده گرفتن درد اولیه ممکن است التهاب قابل‌کنترل را به درد مزمن یا پارگی تبدیل کند. درد مداوم و افت عملکرد را نباید با مسکن پنهان کرد.
تفاوت آسیب حاد و مزمن
در آسیب حاد، زمان و حرکت ایجادکننده مشخص است و درد یا تورم سریع ظاهر می‌شود. در آسیب مزمن، درد ابتدا هنگام فعالیت احساس می‌شود و با استراحت کمتر می‌شود، اما با ادامه فشار زودتر برمی‌گردد. این تفاوت در انتخاب زمان تصویر برداری و برنامه درمان اهمیت دارد.
شایع ترین انواع آسیب های ورزشی
کشیدگی عضله، رگ به رگ شدن رباط، التهاب یا پارگی تاندون، شکستگی و دررفتگی از آسیب‌های رایج‌اند. در پاها، پیچ‌خوردگی مچ، پارگی رباط صلیبی، آسیب منیسک، درد کشکک و پارگی تاندون آشیل بیشتر دیده می شوند. در دست و شانه نیز دررفتگی شانه، پارگی روتاتورکاف و آرنج تنیس باز شایع هستند.
محل درد به تنهایی تشخیص را مشخص نمی‌کند. درد زانو ممکن است از منیسک، رباط، غضروف، کشکک یا تاندون باشد. تورم سریع بیشتر به آسیب داخل مفصل مشکوک است درحالی‌که درد تدریجی هنگام دویدن یا تمرین قدرتی بیشتر با فشار تکراری ارتباط دارد.
آسیب های ورزشی زانو
صدای تق هنگام چرخش، تورم طی چند ساعت، خالی‌کردن زانو یا قفل‌شدن مفصل می‌تواند با پارگی رباط صلیبی یا منیسک همراه باشد. ادامه بازی یا امتحان زانو با پرش ممکن است آسیب را بیشتر کند. معاینه و در صورت نیاز MRI، مسیر درمان را مشخص می‌کند.
آسیب مچ پا و تاندون آشیل
در پیچ خوردگی مچ، شدت صدمه از کشیدگی خفیف تا پارگی رباط متفاوت است. ناتوانی در برداشتن چند قدم یا حساسیت شدید روی استخوان نیاز به بررسی شکستگی دارد. احساس ضربه ناگهانی پشت ساق و ناتوانی در ایستادن روی پنجه نیز می‌تواند نشانه پارگی آشیل باشد.
مشاوره تخصصی جراحی زانو
بررسی آسیب های ورزشی و شرایط بیماران با بهترین دکتر ارتوپدی در تهران
برای دریافت نوبت و مشاوره با دکتر علی ترکمان، متخصص ارتوپدی و
فلوشیپ فوق تخصصی جراحی زانو، با مطب تماس بگیرید.
در صورت نیاز می توانید اطلاعات خود را در فرم زیر گذاشته تا ارتباط با پزشک در اسرع وقت برای شما صورت گیرد:
علائم آسیب ورزشی و زمان مراجعه به پزشک
درد، تورم و محدودیت حرکت از شایع ترین علائم آسیب‌های ورزشی هستند. در آسیب های مزمن ممکن است درد فقط هنگام دویدن، بالا رفتن از پله یا انجام حرکت خاص احساس شود. ادامه دار شدن علائم یا بازگشت درد با شروع تمرین، نیاز به بررسی پزشک دارد.
درد شدید یا رو به افزایش
تورم و کبودی قابل‌توجه
کاهش دامنه حرکت مفصل
ناتوانی در تحمل وزن یا راه رفتن
بی‌ثباتی یا خالی‌کردن مفصل
بی‌حسی، سردی یا گزگز اندام
تغییر شکل مفصل یا شنیدن صدای تق همراه با تورم سریع
آسیب ورزشی چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص با شرح حادثه آغاز می‌شود. درد هنگام کدام حرکت شروع شد، آیا صدای تق شنیده شد، تورم چه زمانی ایجاد شد و فرد توانست فعالیت را ادامه دهد یا نه. سپس پزشک دامنه حرکت، قدرت عضله، ثبات مفصل، محل حساسیت و عملکرد اندام را بررسی می‌کند. بسیاری از صدمات با معاینه هدفمند شناسایی می‌شوند. وجود مشکلات زمینه‌ای مانند زانوی ضربدری نیز ممکن است هنگام بررسی راستای اندام و نحوه واردشدن فشار ارزیابی شود.
تصویربرداری برای همه یکسان نیست. رادیوگرافی برای بررسی استخوان و شکستگی، سونوگرافی برای بعضی آسیب‌های عضله و تاندون و MRI برای رباط، منیسک، غضروف و بافت نرم کاربرد دارد. انتخاب آزمایش باید بر اساس علائم و یافته‌های معاینه باشد.
درمان آسیب های ورزشی چگونه انجام می شود؟
روش درمان به نوع بافت آسیب دیده، شدت صدمه، سن بیمار و سطح فعالیت او بستگی دارد. بسیاری از کشیدگی‌ها و پیچ‌خوردگی های خفیف با محافظت کوتاه‌مدت از عضو، کنترل درد و تورم و سپس آغاز تدریجی حرکات بهبود پیدا می‌کنند.
استراحت کامل و طولانی‌مدت ممکن است باعث ضعف عضلات و خشکی مفصل شود. بنابراین زمان شروع حرکت و میزان فعالیت باید متناسب با شدت درد و نظر پزشک تعیین شود.
در آسیب های شدیدتر ممکن است استفاده از بریس، دارو، تمرین‌درمانی، بازتوانی یا تزریق در موارد انتخاب‌شده ضرورت داشته باشد. پارگی کامل برخی تاندون‌ها، شکستگی جا به جا شده، بی‌ثباتی مداوم یا قفل‌شدن مفصل نیز ممکن است به جراحی نیاز داشته باشد.
برای مثال، در برخی آسیب های رباط، منیسک یا غضروف، انجام آرتروسکوپی زانو در تهران می‌تواند به تشخیص دقیق‌تر و درمان آسیب داخل مفصل کمک کند.
هدف درمان تنها کاهش درد نیست زیرا باید دامنه حرکتی، قدرت عضلات، ثبات مفصل و عملکرد طبیعی اندام نیز بازگردانده شود.
اقدامات اولیه بعد از آسیب
فعالیت را متوقف و از عضو محافظت کنید. فشار ملایم و بالا نگه داشتن عضو به کنترل تورم کمک می‌کند و کمپرس سرد کوتاه مدت می تواند درد را کاهش دهد. یخ را مستقیم روی پوست نگذارید. بعد از مرحله اولیه، بی حرکتی طولانی مناسب نیست و بارگذاری کنترل شده باید تدریجی آغاز شود.
درمان غیر جراحی
درمان غیرجراحی می‌تواند شامل اصلاح فعالیت، بریس، داروی تجویزشده، تمرین دامنه حرکت، تقویت عضلات، تمرین تعادل و اصلاح تکنیک باشد. کاهش درد بدون اصلاح ضعف یا الگوی حرکتی اشتباه، خطر آسیب مجدد را باقی می‌گذارد. تزریق نیز برای همه صدمات مناسب نیست.
چه زمانی جراحی لازم است؟
نیاز به جراحی فقط از روی MRI تعیین نمی شود. از مهم ترین تصمیمات درباره این جراحی:
شدت پارگی
بی ثباتی
قفل شدن
سن
نوع ورزش
پاسخ به درمان غیر جراحی
هدف ورزشی بیمار
کم‌شدن درد به‌تنهایی به معنی آمادگی برای بازگشت به ورزش نیست.
قدرت، تعادل، دامنه حرکتی و اجرای حرکت تخصصی ورزش نیز باید ارزیابی شود.
بازگشت به ورزش نباید فقط بر اساس گذشت زمان انجام شود. عضو آسیب دیده باید دامنه حرکت مناسب، قدرت کافی، ثبات و توان اجرای حرکات اختصاصی ورزش را بدون درد یا تورم داشته باشد. تمرین سبک باید به‌تدریج به سرعت، تغییر جهت و حرکات مهارتی برسد.
برای پیشگیری، شدت تمرین را تدریجی افزایش دهید، تکنیک صحیح را یاد بگیرید و عضلات مکمل را تقویت کنید. کفش و تجهیزات باید متناسب با ورزش باشند. خواب، تغذیه و روزهای ریکاوری نیز بخشی از برنامه تمرین‌اند.
خطرات درمان نکردن صدمات ورزشی و روند واقعی بهبود
نادیده‌گرفتن درد و ادامه تمرین می‌تواند یک آسیب خفیف را به درد مزمن، پارگی شدیدتر، ضعف عضلات، خشکی مفصل یا بی‌ثباتی اندام تبدیل کند و احتمال آسیب مجدد را افزایش دهد. وجود مشکلات زمینه‌ای مانند انحراف زانو نیز ممکن است با تغییر نحوه توزیع فشار، روند بازگشت به ورزش را تحت‌تأثیر قرار دهد.
مدت بهبود آسیب ورزشی برای همه یکسان نیست و به نوع بافت آسیب‌دیده، شدت صدمه، سن، شرایط بدنی و میزان پایبندی به برنامه درمان بستگی دارد.
روند بهبود با کنترل درد و تورم آغاز می‌شود و با بازیابی دامنه حرکتی، تقویت عضلات، تمرین تعادل و بازگشت مرحله‌ای به ورزش ادامه پیدا می‌کند؛ بنابراین کاهش درد به‌تنهایی نشانه درمان کامل نیست.
درمان آسیب های ورزشی در تهران
باید پزشکی را انتخاب کنید که علت درد را با شرح حادثه و معاینه عملکرد مفصل بررسی کند، نه اینکه درمان را فقط بر اساس گزارش MRI تعیین کند. تصویربرداری هدفمند، بازتوانی و پیگیری مرحله‌ای نیز اهمیت دارند.
دکتر علی ترکمان، متخصص ارتوپدی و فعال در زمینه جراحی زانو، آرتروسکوپی و صدمات ورزشی، پس از بررسی شدت آسیب مشخص می‌کند درمان غیرجراحی کافی است یا اقدام جراحی لازم خواهد بود. اگر درد، تورم، قفل‌شدن یا بی‌ثباتی بعد از ورزش ادامه دارد، معاینه زودهنگام می‌تواند از تأخیر در تشخیص و درمان جلوگیری کند.
خیر. بسیاری از آسیب ها ابتدا با شرح حال و معاینه تشخیص داده می‌شوند. MRI زمانی لازم است که پزشک به آسیب رباط، منیسک، غضروف یا تاندون مشکوک باشد یا نتیجه آن تصمیم درمانی را تغییر دهد.
آسیب ورزشی چند روزه خوب می شود؟
زمان بهبود از چند روز در کشیدگی خفیف تا چند ماه در پارگی رباط یا جراحی متفاوت است. کاهش درد معیار کافی برای بازگشت نیست و قدرت، دامنه حرکت و عملکرد اندام نیز باید بررسی شود.
آیا با وجود درد می توان ورزش را ادامه داد؟
دردی که با یک حرکت ایجاد یا تشدید می‌شود، علامت توقف همان فعالیت است. ادامه تمرین ممکن است آسیب حاد یا ناشی از فشار تکراری را شدیدتر کند. فعالیت جایگزین فقط زمانی مناسب است که بدون درد باشد.
درد عضلانی بعد از ورزش طبیعی است یا نشانه آسیب ورزشی؟
کوفتگی طبیعی یک تا دو روز بعد از تمرین ظاهر می شود و با استراحت به‌تدریج کاهش پیدا می‌کند. درد تیز و موضعی، تورم، ضعف یا محدودیت حرکت بیشتر به آسیب ورزشی مشکوک است و نیاز به بررسی دارد.
برای آسیب ورزشی کمپرس سرد بهتر است یا گرم؟
در آسیب تازه همراه با درد و تورم، کمپرس سرد می‌تواند التهاب و درد را کمتر کند و نباید مستقیم روی پوست قرار گیرد. کمپرس گرم پس از کاهش تورم و برای خشکی یا گرفتگی عضلات مناسب‌تر است.
آیا ماساژ دادن محل آسیب ورزشی مفید است؟
ماساژ دادن عضو متورم، کبود یا تازه آسیب‌دیده در روزهای اول ممکن است درد و خونریزی بافتی را بیشتر کند. ماساژ ملایم زمانی قابل انجام است که شکستگی یا پارگی شدید رد شده و پزشک اجازه داده باشد.
آیا آسیب ورزشی را می‌توان در خانه درمان کرد؟
آسیب های خفیف ممکن است با توقف فعالیت، محافظت از عضو، کمپرس سرد و بالا نگه داشتن اندام بهتر شوند. درد شدید، تورم سریع، تغییر شکل یا ناتوانی در راه رفتن نشانه‌ای است که باید توسط پزشک بررسی شود.
آیا پماد یا مسکن باعث درمان آسیب ورزشی می‌شود؟
پماد و مسکن فقط می‌توانند درد را برای مدت کوتاهی کاهش دهند و علت اصلی آسیب را درمان نمی‌کنند. پنهان شدن درد ممکن است باعث ادامه تمرین و شدیدتر شدن پارگی رباط، تاندون یا آسیب مفصل شود.
برای ترمیم سریع‌تر آسیب ورزشی چه بخوریم؟
مصرف پروتئین کافی، میوه، سبزیجات، لبنیات، حبوبات و آب به بازسازی عضلات و بافت‌های آسیب‌دیده کمک می‌کند. مکمل‌هایی مانند کلاژن یا ویتامین D باید فقط در صورت نیاز و با نظر پزشک مصرف شوند.
برای آسیب ورزشی به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
برای درد، تورم، بی‌ثباتی یا محدودیت حرکت پس از ورزش بهتر است به متخصص ارتوپدی یا پزشک طب ورزشی مراجعه شود. در صورت تغییر شکل اندام، بی‌حسی، زخم باز یا ناتوانی کامل در حرکت، مراجعه فوری به اورژانس ضروری است.
دکتر علی ترکمان، متخصص ارتوپدی و فلوشیپ فوق‌تخصصی جراحی زانو، در زمینه تعویض مفصل زانو، آرتروسکوپی و درمان تخصصی بیماری‌ها و آسیب‌های مفصل زانو فعالیت می‌کنند. ایشان دارای فلوشیپ AO آلمان، عضو انجمن AO سوئیس، انجمن جراحان زانوی ایران، فدراسیون پزشکی ورزشی ایران و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران هستند.
