بیشتر بیماران، در صورت نبودن عارضه و با اجازه جراح، همان روز جراحی یا طی ۲۴ ساعت نخست با کمک فیزیوتراپیست و واکر چند قدم راه می‌روند. در هفته های اول استفاده از واکر، عصا یا کراچ طبیعی است. بعضی بیماران حدود هفته دوم یا سوم به عصای تکی می رسند و حدود هفته ششم، در صورت داشتن تعادل کافی و نداشتن لنگش، راه رفتن بدون وسیله کمکی را امتحان می‌کنند. بازگشت کامل به راه رفتن راحت ممکن است چند هفته تا چند ماه طول بکشد.
در این صفحه از سایت دکتر علی ترکمان، راهنمای کامل راه رفتن بعد از تعویض مفصل زانو را بررسی می‌کنیم و به مهم‌ترین سؤالات درباره زمان شروع راه رفتن، استفاده از واکر، میزان پیاده روی روزانه و بازگشت به راه رفتن عادی پاسخ می‌دهیم.
زمان راه رفتن بعد از تعویض مفصل زانو در یک نگاه
زمان مناسب برای شروع و پیشرفت راه رفتن، به وضعیت جسمی بیمار، کنترل درد، قدرت عضلات، تعادل و نظر جراح بستگی دارد. بنابراین نمی توان یک روز مشخص را برای کنار گذاشتن واکر یا شروع راه رفتن مستقل برای همه بیماران تعیین کرد.
در روز های ابتدایی، هدف اصلی افزایش تدریجی تحرک و جلوگیری از بی حرکتی طولانی است. با بهتر شدن کنترل زانو و افزایش اعتماد بیمار، وسیله کمکی به تدریج از واکر به عصا تغییر می‌کند. کنار گذاشتن کامل وسیله کمکی زمانی مناسب است که بیمار بتواند بدون احساس ناپایداری، درد شدید یا لنگش واضح راه برود.
در جدول زیر، زمان بندی مراحل راه رفتن بعد از تعویض مفصل زانو را بر اساس توصیه های دکتر علی ترکمان مشاهده می‌کنید:
| زمان تقریبی | وضعیت معمول راه رفتن |
|---|---|
| همان روز یا روز اول | ایستادن و چند قدم با واکر و کمک تیم درمان |
| روزهای ۱ تا ۳ | رفت‌وآمد کوتاه در اتاق و راهرو با وسیله کمکی |
| هفته اول و دوم | چند نوبت پیاده‌روی کوتاه در خانه با واکر یا دو عصا |
| حدود هفته دوم تا سوم | در صورت تعادل و قدرت کافی، انتقال تدریجی به یک عصا |
| حدود هفته ششم | امتحان راه رفتن بدون وسیله کمکی، در صورت آمادگی |
| هفته‌های ۶ تا ۱۲ | افزایش تدریجی مسافت و بازگشت به کارهای روزمره |
| ماه‌های بعد | بهترشدن استقامت و طبیعی‌ترشدن الگوی راه رفتن |
بیشتر بدانید: تشخیص پای پرانتزی
شروع راه رفتن با راه رفتن عادی چه تفاوتی دارد؟
وقتی گفته می‌شود بیمار از روز اول راه می‌رود، منظور چند قدم کنترل شده با واکر و نظارت تیم درمان است. بیمار در این زمان هنوز ممکن است درد، ورم، ضعف عضلات و محدودیت حرکت داشته باشد.
راه رفتن مستقل یعنی فرد بدون کمک شخص دیگر در خانه یا مسیر های کوتاه حرکت کند. راه رفتن عادی زمانی است که قدم‌ها هم اندازه باشند، بیمار به یک سمت متمایل نشود، لنگش واضح نداشته باشد و مسافت بیشتری را بدون تشدید قابل توجه علائم طی کند.
بنابراین بلند شدن از تخت، راه رفتن مستقل و راه رفتن راحت سه مرحله متفاوت اند. شروع حرکت ممکن است در همان روز جراحی اتفاق بیفتد، اما بازیابی قدرت، تعادل و الگوی طبیعی قدم برداشتن چند هفته تا چند ماه ادامه پیدا می‌کند.
بعد از تعویض مفصل زانو روزانه چقدر باید راه رفت؟
در هفته های اول، پیاده روی باید کوتاه، منظم و چندبار در روز باشد. بهتر است بیمار به جای یک مسیر طولانی، چند مسیر کوتاه در خانه طی کند و مدت یا مسافت را به تدریج افزایش دهد.
سرویس سلامت ملی بریتانیا توصیه می‌کند بیمار در ساعات بیداری تقریباً هر ساعت حدود پنج دقیقه بلند شود و حرکت کند تا خطر بی حرکتی طولانی و تشکیل لخته کاهش یابد. با این حال، مقدار دقیق فعالیت باید با دستور جراح و برنامه توان‌بخشی بیمار هماهنگ باشد.
عدد ثابتی مانند هزار یا سه هزار قدم برای همه بیماران مناسب نیست. اگر پس از چند دقیقه راه رفتن، لنگش، ورم یا درد ماندگار بیشتر شود، ادامه فعالیت فقط برای رسیدن به تعداد قدم مشخص درست نیست.
کیفیت قدم برداشتن و نداشتن لنگش از افزایش سریع مسافت مهم تر است. مسیر پیاده روی باید زمانی بیشتر شود که بیمار بتواند مسافت فعلی را با قدم‌های آرام و متقارن طی کند.
چه زمانی می‌توان واکر و عصا را کنار گذاشت؟
واکر زمانی کنار گذاشته می‌شود که بیمار بتواند چند دقیقه بایستد و راه برود، بدون اینکه وزن زیادی روی دسته‌های آن بیندازد. قدرت عضلات، تعادل و تحمل وزن روی پای جراحی‌شده معیارهای مهم انتقال از واکر به عصا هستند.
طبق راهنمای آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا، برخی بیماران حدود هفته دوم یا سوم، وقتی بتوانند بیش از ده دقیقه بایستند یا راه بروند و دیگر برای تحمل وزن به واکر تکیه نکنند، می‌توانند استفاده از یک عصا را آغاز کنند. عصا باید در دست مخالف زانوی جراحی‌شده قرار گیرد.
عصا نیز زمانی کنار گذاشته می‌شود که بیمار بدون آن لنگ نزند، بدن را به یک سمت منحرف نکند و هنگام تغییر مسیر تعادل کافی داشته باشد. بسیاری از بیماران حدود هفته ششم راه رفتن بدون وسیله کمکی را امتحان می‌کنند، اما این زمان قطعی نیست. کنارگذاشتن واکر یا عصا فقط برای رسیدن به یک تاریخ مشخص می‌تواند خطر زمین‌خوردن را بیشتر کند.
روش صحیح راه رفتن بعد از تعویض مفصل زانو
ابتدا صاف بایستید و وزن را به‌طور متعادل روی واکر نگه دارید. واکر را کمی جلو ببرید، سپس پای جراحی شده را جلو بگذارید تا ابتدا پاشنه با زمین تماس پیدا کند. با انتقال تدریجی وزن، کف پا را کامل روی زمین قرار دهید و بعد پای سالم را جلو بیاورید.
قدم ها باید کوتاه، آرام، روان و تا حد امکان هم‌اندازه باشند. از کشیدن پا روی زمین، عجله‌کردن، پریدن روی پای سالم یا خم‌شدن مداوم روی واکر خودداری کنید.
با بهترشدن قدرت عضلات، حرکت پا باید از پاشنه به کف و سپس پنجه طبیعی‌تر شود. اگر هنگام راه رفتن لنگش افزایش پیدا کرد، به‌جای حذف وسیله کمکی، مسافت را کاهش دهید یا به صورت موقت از حمایت بیشتری استفاده کنید. راهنمای AAOS نیز بر تماس ابتدا با پاشنه، قرارگرفتن کامل کف پا روی زمین و حفظ قدم‌های روان و متقارن تأکید دارد.
از چه زمانی می‌توان از پله استفاده کرد؟
بسیاری از بیماران پیش از ترخیص، عبور از چند پله را با فیزیوتراپیست تمرین می‌کنند. توانایی راه رفتن با وسیله کمکی و بالا و پایین رفتن از چند پله، در برخی مراکز جزو معیارهای آمادگی بیمار برای ترخیص است.
در روز های نخست باید از نرده و عصا کمک گرفت و پله‌ها را یکی‌یکی طی کرد:
- برای بالا رفتن: ابتدا پای سالم را روی پله بالاتر بگذارید و سپس پای جراحی‌شده و وسیله کمکی را بالا ببرید.
- برای پایین آمدن: ابتدا وسیله کمکی و پای جراحی‌شده را روی پله پایین قرار دهید و بعد پای سالم را پایین بیاورید.
تا بازگشت قدرت و تعادل، از بالا و پایین رفتن سریع و متناوب از پله ها خودداری کنید.
در صورت امکان، در دفعات نخست یک همراه نیز کنار بیمار باشد!
درد و ورم هنگام راه رفتن تا چه اندازه طبیعی است؟
مقداری درد، خشکی، ورم زانو و حتی ورم مچ پا بعد از تعویض مفصل زانو، به‌ویژه پس از پیاده روی یا انجام تمرینات، در هفته‌های اول می‌تواند طبیعی باشد. این علائم معمولا با استراحت، بالا نگه داشتن پا و استفاده از کمپرس سرد طبق دستور تیم درمان کاهش پیدا می‌کنند. همچنین افزایش خفیف ورم در پایان روز نیز دور از انتظار نیست.
درد شدید، افزایش ناگهانی ورم، ورم مچ پا که به‌سرعت بیشتر شود، قرمزی رو به گسترش، گرمای غیرعادی زانو یا ناتوانی جدید در تحمل وزن طبیعی نیست.
مراجعه فوری به متخصص ارتوپدی برای درد و ورم هنگام راه رفتن
اگر هنگام راه رفتن دچار درد، ورم، محدودیت حرکتی یا تشدید ناراحتی پا و مفاصل شده‌اید، برای بررسی علت و دریافت درمان مناسب به متخصص ارتوپدی مراجعه کنید.
چه عواملی زمان راه رفتن را تغییر می‌دهند؟
زمان کنارگذاشتن واکر و بازگشت به راه رفتن عادی در همه بیماران یکسان نیست. سن و سلامت عمومی، آمادگی جسمانی و قدرت عضلات پیش از عمل، تعویض کامل یا جزئی مفصل و جراحی یک یا هر دو زانو می‌توانند روند بهبود را تغییر دهند. دوره بهبود پس از تعویض جزئی زانو نیز معمولاً کوتاه‌تر از تعویض کامل است.
اضافه‌وزن، دیابت یا سایر بیماری‌های زمینه‌ای، درد و ورم زیاد و مشکلات مفاصل دیگر ممکن است حرکت را کندتر کنند. در مقابل، کنترل بیماری‌های زمینه‌ای، انجام منظم تمرین‌های تجویزشده و افزایش تدریجی فعالیت به پیشرفت ایمن‌تر کمک می‌کند.
به همین دلیل، مقایسه زمان کنارگذاشتن واکر در دو بیمار، معیار دقیقی برای قضاوت درباره موفقیت جراحی نیست.
چه زمانی باید فوری با پزشک تماس گرفت؟
در صورت مشاهده هرکدام از علائم زیر باید با جراح یا مرکز درمانی تماس گرفت:
- درد غیرعادی، گرفتگی مداوم یا حساسیت ساق
- افزایش یک‌طرفه ورم ساق، مچ یا پا
- بیشترشدن قرمزی، گرمی یا تورم اطراف زخم
- تب، لرز یا احساس بیماری عمومی
- خروج ترشح یا چرک از محل جراحی
- دردی که در استراحت و فعالیت شدیدتر می‌شود
- ناتوانی ناگهانی در ایستادن یا تحمل وزن
این علائم می‌توانند با عفونت، لخته خون یا عوارض دیگری ارتباط داشته باشند و نباید صرفاً به فعالیت یا تمرین نسبت داده شوند.
تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه یا درد قفسه سینه هنگام سرفه، به‌خصوص همراه با ورم و درد پا، می‌تواند نشانه رسیدن لخته به ریه باشد و به ارزیابی فوری بهترین دکتر متخصص ارتوپدی در ولیعصر تهران نیاز دارد.
جمع‌بندی
راه رفتن بعد از تعویض مفصل زانو با توجه به صلاح دید جراح و شرایط بیمار، همان روز جراحی یا روز بعد، با واکر و همراهی تیم درمان آغاز می‌شود؛ اما رسیدن به راه رفتن مستقل و سپس راه رفتن عادی به چند هفته زمان نیاز دارد.
در این صفحه، تفاوت مراحل راه رفتن، مقدار مناسب پیاده‌روی روزانه، معیار انتقال از واکر به عصا، روش صحیح قدم برداشتن، نحوه استفاده از پله و نشانه‌های درد و ورم غیرطبیعی بررسی شد.
وسیله کمکی باید براساس قدرت عضلات، تعادل و نداشتن لنگش کنار گذاشته شود؛ نه فقط تعداد روزهایی که از عمل گذشته است. برنامه راه رفتن هر بیمار باید با توصیه جراح هماهنگ باشد. درد یا تورم رو به افزایش، علائم عفونت، درد ساق، تنگی نفس یا درد قفسه سینه نیز نیازمند بررسی پزشکی است.
سؤالات متداول
در بیشتر بیماران، راه رفتن کوتاه و کنترل شده با واکر و اجازه جراح بخشی از برنامه بهبود است و به بازیابی حرکت و قدرت زانو کمک می‌کند. مقدار تحمل وزن ممکن است با توجه به نوع جراحی و شرایط بیمار متفاوت باشد؛ بنابراین مدت یا شدت فعالیت نباید خودسرانه افزایش پیدا کند.
بسیاری از بیماران حدود هفته دوم یا سوم از واکر به عصا می‌رسند و نزدیک هفته ششم، در صورت داشتن قدرت و تعادل کافی، راه رفتن بدون وسیله کمکی را امتحان می‌کنند. بااین‌حال، نداشتن لنگش و حفظ تعادل از تاریخ دقیق کنارگذاشتن واکر مهم‌تر است.
ضعف عضلات، درد و محدودیت حرکت می‌تواند در هفته‌های نخست الگوی راه رفتن را موقتاً تغییر دهد. بااین‌حال، بیمار نباید برای حذف سریع عصا یا واکر با لنگش ادامه دهد. اگر لنگش بیشتر شود یا به‌تدریج کاهش پیدا نکند، لازم است قدرت عضلات و نحوه راه رفتن بیمار بررسی شود.
زمانی می‌توان مسافت را بیشتر کرد که پیاده‌روی‌های کوتاه بدون تشدید قابل‌توجه درد، ورم یا لنگش انجام شوند. افزایش مسیر باید تدریجی باشد؛ نه اینکه تعداد قدم‌ها یا مسافت روزانه ناگهان چند برابر شود. با بهترشدن قدرت و استقامت، مدت پیاده‌روی نیز می‌تواند مرحله‌به‌مرحله بیشتر شود.
در بسیاری از بیماران، تحمل وزن روی پای جراحی‌شده از همان روز یا روز بعد و با کمک واکر آغاز می‌شود. میزان فشاری که بیمار می‌تواند روی پا وارد کند، به نوع جراحی، استحکام استخوان و دستور جراح بستگی دارد. بنابراین نباید بدون اجازه تیم درمان وزن کامل روی پا انداخت.
بعضی بیماران همان روز جراحی و برخی طی یک تا سه روز نخست راه‌رفتن را آغاز می‌کنند. اگر بیمار به‌دلیل درد کنترل‌نشده، ضعف شدید، سرگیجه یا ناتوانی در تحمل وزن قادر به حرکت نباشد، باید وضعیت او توسط تیم درمان بررسی شود.
بیمار معمولا پیش از ترخیص باید بتواند با واکر یا عصا و بدون کمک مستقیم شخص دیگر، روی سطح صاف حرکت کند. راه‌رفتن مستقل بدون وسیله کمکی دیرتر اتفاق می‌افتد و در بسیاری از بیماران حدود هفته ششم، در صورت داشتن تعادل و قدرت کافی، امتحان می‌شود.
زمان خروج از خانه به تعادل، قدرت عضلات و توانایی استفاده ایمن از وسیله کمکی بستگی دارد. در اولین پیاده‌روی بیرون بهتر است بیمار مسیر کوتاه و صاف انتخاب کند، همراه داشته باشد و مسافتی نرود که برای برگشت دچار خستگی یا افزایش لنگش شود.
بله. ممکن است بیمار در محیط صاف و آشنای خانه بدون وسیله کمکی راه برود، اما برای پیاده‌روی بیرون همچنان به عصا نیاز داشته باشد. وسیله کمکی در فضای بیرون باید تا زمانی استفاده شود که بیمار روی مسیرهای طولانی‌تر و سطوح متفاوت، تعادل کافی داشته و بدون لنگش راه برود.
کنارگذاشتن واکر به معنای طبیعی‌شدن کامل راه‌رفتن نیست. بسیاری از بیماران حدود شش هفته بعد بدون وسیله کمکی راه می‌روند، اما بازیابی قدرت، تعادل، استقامت و هماهنگی قدم‌ها ممکن است چند ماه ادامه پیدا کند. سرعت بهبود در هر بیمار متفاوت است.
در جراحی هم‌زمان دو زانو، بیمار برای ایستادن و حرکت‌کردن نمی‌تواند مانند جراحی یک‌طرفه به پای سالم تکیه کند. به همین دلیل ممکن است مدت استفاده از واکر، نیاز به کمک دیگران و روند رسیدن به راه‌رفتن مستقل بیشتر باشد. برنامه حرکت باید براساس توانایی بیمار تنظیم شود.
در روزها و هفته‌های نخست بهتر است راه‌رفتن روی سطح صاف انجام شود. مسیرهای شیب‌دار، خیس، لغزنده یا ناهموار به تعادل و قدرت بیشتری نیاز دارند و خطر زمین‌خوردن را افزایش می‌دهند. بیمار باید پس از تسلط بر راه‌رفتن روی سطح صاف و با تأیید تیم درمان، این مسیرها را امتحان کند.
